Wanneer heeft professionele roetfilterreiniging zin?

Een juiste diagnose geeft uitsluitsel over reiniging, revisie of vervanging

In de uitlaat van voertuigen met een moderne diesel- of benzinemotor worden vrijwel altijd roetfilters toegepast om vervuilende en ongezonde emissiedeeltjes af te vangen. Regeneratie van het filter verloopt automatisch waar het om roetdeeltjes gaat, maar asdeeltjes hopen zich na verloop van tijd op in het filter. Zowel de tijd als diverse andere oorzaken maken het daarom noodzakelijk het filter te onderhouden. Een correcte analyse moet daarbij uitwijzen of een filter nog kan worden gereinigd of dat revisie of vervanging de beste optie is. Wat zijn de aandachtspunten en aanverwante acties?

ing. Marjolein de Wit-Blok - 24 augustus 2026

Een dieselroetfilter (in het Engels: Diesel Particulate Filter of kortweg DPF) is tegenwoordig een standaard en belangrijk onderdeel van een dieselmotor. De belangrijkste functie is het afvangen en vasthouden van vaste deeltjes die zich in de uitlaatgassen bevinden en een restproduct zijn van de verbranding van diesel. Het filter wordt ingebouwd in de uitlaat, doorgaans tussen de katalysator en de geluiddemper, en wordt sinds de invoering van de Euro 5-emissie-eisen algemeen toegepast bij nieuwe dieselauto's.

Ook moderne benzineauto's zijn uitgerust met een roetfilter. In dat geval spreken we van een GPF, wat staat voor Gasoline Particulate Filter. Toepassing van een roetfilter bij benzinemotoren geldt vooral voor de varianten met directe inspuiting in de verbrandingskamer. Bij deze technologie is er minder tijd voor een goede menging van brandstof en lucht, wat resulteert in een onvolledige verbranding van de brandstofdruppels en roetvorming door zuurstoftekort in de druppelkern. Het eindresultaat: meer roetdeeltjes.

Opbouw en werking van roetfilters

Het DPF (GPF) bestaat uit een keramische honingraatmonoliet, opgebouwd uit een netwerk van kanalen. Deze zijn om en om aan de uiteinden afgesloten, waardoor zij de uitlaatgassen door poreuze wanden leiden. De vaste deeltjes die in de uitlaatgassen zweven, blijven zo achter in het roetfilter en de gefilterde uitlaatgassen verdwijnen in de atmosfeer.

De afgevangen deeltjes zijn over het algemeen een combinatie van roet- en asdeeltjes. Roetdeeltjes zijn organisch en bestaan hoofdzakelijk uit koolstofverbindingen als restproduct van de verbranding van diesel of benzine. Asdeeltjes zijn vooral afkomstig van olieadditieven die onder meer calcium, zink of magnesium bevatten, van interne motorslijtage en deels van de samenstelling van de brandstof.

Verschil tussen roet- en asdeeltjes

Het onderscheid tussen beide typen deeltjes is belangrijk omdat het verwijderen ervan uit het filter om verschillende methodieken vraagt. Roetdeeltjes verdwijnen 'automatisch' omdat zij bij een bepaalde motorbelasting en temperatuur worden omgezet in voornamelijk CO₂, dat via de uitlaat het voertuig verlaat. Door deze regeneratie reinigt het filter zich zelfstandig en herstelt het zo voortdurend zijn eigen doorstroomcapaciteit.

De anorganische asdeeltjes zijn niet op een dergelijke manier om te zetten in een relatief onschuldig gas, maar hopen zich geleidelijk op in de filterstructuur. Hierdoor neemt de capaciteit af en loopt de tegendruk in het uitlaatsysteem op. In de praktijk reageert het motormanagement op een toenemende roetbelasting door een actieve regeneratie uit te voeren. Hiervoor regelt het extra inspuitingen van brandstof om zo de uitlaatgastemperatuur te verhogen. Omdat anorganische asdeeltjes niet kunnen verbranden, worden deze tijdens de regeneratie niet verwijderd. Naarmate de asbelasting verder oploopt, kan uiteindelijk een waarschuwings- of storingslampje gaan branden.

Onderhoud van roetfilters

Een waarschuwings- of storingslampje dat op problemen met het roetfilter wijst, is een teken dat er onderhoud noodzakelijk is. Deze behoefte is eventueel ook al eerder vast te stellen, bijvoorbeeld bij een onderhoudsbeurt waarin een deeltjesmeting van de uitlaatgassen wordt uitgevoerd. Een logische stap zou zijn om over te gaan tot een actieve reiniging van het filter. Gezien hetgeen hiervoor werd beschreven, is het echter belangrijk om éérst de oorzaak van de teruglopende efficiëntie vast te stellen. In veel gevallen is een roetfilter dat steeds sneller vol raakt immers niet de oorzaak van de storing, maar vooral een symptoom van een achterliggend probleem.

"Een roetfilter dat steeds sneller vol raakt, is in veel gevallen niet de oorzaak van de storing, maar vooral een symptoom van een achterliggend probleem"

Voor een juiste diagnose – is het roetfilter zelf het probleem of is er meer aan de hand? – is een totaalbeeld het beste uitgangspunt. Dit betekent een combinatie van livedata, regeneratiegeschiedenis en technische metingen waarin diverse controles zijn opgenomen.

Controles

Een voor de hand liggende controle is het regeneratie-interval. Vooral een trend naar steeds kortere intervallen is reden voor opmerkzaamheid. Neemt dit bijvoorbeeld geleidelijk af van 700 naar 200 kilometer, dan wijst dit vaak op toenemende asophoping of een onderliggend motorprobleem.

Een andere controle betreft het drukverschil over het filter. Deze waarde wordt geleverd door een drukverschilsensor die de druk vóór en achter het roetfilter meet. Hoe meer het filter verstopt raakt, hoe groter het drukverschil zal zijn, waarmee dit een directe indicatie is voor een verstoppend filter. Belangrijk is om deze meting bij een verhoogd toerental uit te voeren, bij voorkeur tussen 2.500 en 3.000 min⁻¹; stationair draaien is doorgaans niet voldoende. De exacte referentiewaarden en meetvoorwaarden zijn afhankelijk van het voertuig en de fabrikant.

Beoordeling

Bovenstaande controle- en meetwaarden moeten vervolgens worden beoordeeld in relatie tot de kilometerstand en de onderhoudshistorie. Zo kan een asbelasting van 90% bij een voertuig dat 180.000 km op de teller heeft staan, passen bij de normale veroudering en asophoping van het filter. Het verwijderen van de asdeeltjes of het vervangen van het filter is dan een logische stap in het onderhoud. Wordt dezelfde asbelasting al bij 60.000 km vastgesteld, dan is nader onderzoek naar bijvoorbeeld olieverbruik, de staat van de motor of het gebruik van de juiste motorolie noodzakelijk.

Ook een geforceerde regeneratie kan informatie opleveren. Wanneer de druk hierna aanzienlijk daalt, dan is de verstopping waarschijnlijk het gevolg van roetdeeltjes. Deze hebben zich kunnen ophopen doordat het voertuig steeds voor korte ritjes bij relatief lage snelheden is gebruikt. Hierdoor loopt de temperatuur onvoldoende hoog op om het automatische regeneratieproces in gang te zetten of te voltooien, wat resulteert in een vervuild filter.

Verder kan een PN-meting (deeltjestelling) aanvullende informatie geven. Met de invoering van de PN10-deeltjestelling, waarbij ook ultrafijne deeltjes vanaf 10 nanometer worden meegeteld, zijn lekkages, beschadigingen en prestatieverlies van roetfilters sneller vast te stellen. Wanneer de drukverschilmeting bijvoorbeeld geen bijzonderheden geeft maar de PN-meting aangeeft dat er grote aantallen deeltjes worden uitgestoten, dan kan er sprake zijn van een beschadigd filter door bijvoorbeeld scheuren of smeltschade waardoor deeltjes kunnen passeren. De enige remedie is dan vervanging. Tot slot zijn met een endoscoop plaatselijke asophopingen zichtbaar te maken.

Reinigen of vervangen?

Wanneer een filter verzadigd is met as, maar verder onbeschadigd, dan is professionele reiniging in veel gevallen de beste oplossing. Daarbij wordt de doorstroming grotendeels hersteld, waardoor een filter vaak meerdere keren tijdens de levensduur van het voertuig kan worden gereinigd. De kosten liggen doorgaans aanzienlijk lager dan de kosten die gepaard gaan met de aanschaf van een nieuw filter.

Deze vorm van reiniging is gerechtvaardigd omdat as via de normale regeneratie van het filter niet wordt verwijderd. Gaat het niet om as maar om roet, dan is er praktisch in alle gevallen iets anders aan de hand en zal dat specifieke probleem eerst moeten worden opgelost alvorens een stabiele, acceptabele staat van het voertuig wordt bereikt.

Een mogelijke tussenvorm richting vervanging is revisie. Een interessant alternatief wanneer de behuizing nog bruikbaar is en alleen het filterelement aan vervanging toe is. Vooral bij originele filters die moeilijk leverbaar of kostbaar zijn, kan dit naast een duurzame ook een economisch verantwoorde keuze zijn. Bij gecoate systemen, zoals SCRF- en sommige GPF-filters, is het daarbij essentieel dat het nieuwe filterelement van dezelfde coating is voorzien. Zonder deze coating wordt de emissiereductie niet volledig hersteld, ook al is de doorstroming weer op niveau.

Vervanging is noodzakelijk wanneer het filter onherstelbaar is beschadigd, bijvoorbeeld door gesmolten of gescheurde filterkanalen, losgeraakte afsluitpluggen, een defecte coating of wanneer de vereiste doorstroming na professionele reiniging niet meer wordt bereikt.

Soorten reiniging

Een eerste logische reinigingsstap is een geforceerde regeneratie. Hiermee zijn uitsluitend roetdeeltjes te verwijderen. Het is een goede methode om het roet te verwijderen dat zich ophoopt wanneer voertuigen uitsluitend worden gebruikt voor korte ritjes en lage snelheden. Wanneer dit niet helpt, dan is óf het filter kapot – en moet dit worden vervangen – of zijn asdeeltjes de grootste bron van vervuiling.

Chemische reiniging

Bij een chemische reiniging wordt via de opening van de drukverschilsensor een reinigingsvloeistof in het filter aangebracht. Deze methode kan effectief zijn bij lichte vervuiling door roet of olieresten en wordt dus vooral preventief toegepast. Het is geen oplossing voor een verregaand verzadigd filter, aangezien chemicaliën geen residuen op basis van metaal of fosfor (asdeeltjes) kunnen verwijderen. Blijft een met as verzadigd filter daardoor in gebruik, dan kunnen de verhoogde tegendruk en de vaker optredende regeneraties de thermische belasting van het filter verhogen. In extreme gevallen kan dit leiden tot smelt- of scheurschade aan het filter.

Meer over chemische reiniging is te vinden in het kaderstuk.

Chemische reiniging: van preventief tot curatief
Bepaalde chemische producten kunnen de werking van het filter ondersteunen door de verbranding te optimaliseren, injectoren schoon te houden en roetophoping te verminderen. Hierdoor blijft het filter langer vrij, werkt het regeneratiesysteem efficiënter en wordt het risico op kostbare reparaties verkleind.
De werking vindt plaats in de drie fases van de verbranding.
1. Een DPF-regenerator werkt preventief door het filter schoon te houden en roetvorming te minimaliseren. Onder andere door de verbrandingstemperatuur van roet te verlagen. Deze oplossing is onder meer geschikt voor stadsverkeer en korte ritten.
2. Curatieve reiniging wordt toegepast bij beginnende verstopping. Het product mengt zich met roetdeeltjes en helpt deze tijdens het rijden volledig te verbranden. Reiniging is mogelijk zonder demontage en regeneratie start direct na het toevoegen. Dit type reiniging wordt onder meer toegepast bij vermogensverlies of verhoogde tegendruk.
3. Reiniging na demontage is grondig en wordt toegepast bij ernstige verstopping. Hierbij wordt het filter gedemonteerd en het product in meegaande of tegengestelde richting ingespoten. Hierna volgt een spoel- en droogproces.
Een identieke aanpak geldt voor moderne benzinemotoren met directe injectie.

Thermische reiniging

Deze methode is gebaseerd op hetzelfde principe als de regeneratie in het voertuig. Bij dit proces worden ovens met hoge temperaturen en een luchtstroom gebruikt om roetafzettingen te verbranden. Deze methode is deels effectief tegen koolstofafzetting. Asdeeltjes kunnen niet verbranden, maar komen hierbij wel los van de wanden. Beide soorten worden na de thermische reiniging met lichte overdruk uit het roetfilter geblazen.

Hogedrukreiniging

Bij hogedrukreiniging wordt water onder druk gebruikt om afzettingen uit het filter te spoelen. As is echter onoplosbaar en extreem hard, waardoor deze methode bij ernstige verstoppingen weinig effectief is. Alleen wanneer de as loskomt, is deze met perslucht of water te verwijderen. Daarbij bestaat een risico op beschadiging van de keramische structuur of de katalytische coatings.

Ultrasone reiniging

Ultrasoon reinigen is een methode waarbij trillingen deeltjes losmaken. De effectiviteit is slechts gedeeltelijk, aangezien er restafzettingen kunnen achterblijven, waardoor de kans op volledig herstel van de filterprestaties afneemt.

Samenvattend is reiniging niet de 'heilige graal', maar kan dit wel een belangrijke bijdrage leveren aan de verlenging van de levensduur van het roetfilter.

Trends

Hoewel er steeds meer elektrisch wordt gereden, zullen voertuigen met verbrandingsmotoren de komende jaren steeds meer aandacht vragen met betrekking tot de eisen die aan het minimaliseren van de emissies worden gesteld. Voor personenauto's stelt Euro 7 eisen aan de werking van de emissiebeperkingssystemen tot 200.000 km of tien jaar, afhankelijk van wat het eerst wordt bereikt. Dat betekent dat niet alleen de kwaliteit van het filter belangrijk is, maar ook factoren zoals motorconditie, onderhoud en het gebruik van de juiste motorolie en kwaliteit van de brandstof.

"Een betrouwbare diagnose en het onderbouwen van reparatiekeuzes met meetgegevens worden steeds vaker bepalend voor een duurzame en kosteneffectieve oplossing"

Garagehouders worden daarbij enerzijds ondersteund door uitgebreide On-Board Monitoring (OBM), waarmee afwijkingen in het emissiesysteem eerder zijn te signaleren. Ook de introductie en bredere toepassing van deeltjestellers heeft ertoe geleid dat garagemedewerkers beter inzicht krijgen in de werking van roetfilters en de effectiviteit van verschillende reinigingstechnieken en producten. Hierdoor wordt er kritischer gekeken naar welke oplossingen daadwerkelijk bijdragen aan een duurzaam herstel.

Anderzijds is steeds meer specialistische kennis nodig. Onder andere door het feit dat emissie-eisen steeds breder worden. Zo groeit de aandacht voor emissies van fijnstof afkomstig van rem- en bandenslijtage. Ook emissiesystemen zelf worden complexer. Bij moderne dieselmotoren zijn het roetfilter, de SCR-katalysator en andere emissiecomponenten steeds vaker geïntegreerd in één systeem. Bij benzinemotoren wordt het GPF veelal gecombineerd met de driewegkatalysator. Dat vraagt om een nauwkeurige diagnose en een zorgvuldige keuze van reinigingsmethoden, vooral wanneer het gaat om gecoate filters.

Een betrouwbare diagnose, inzicht in de relatie tussen motorconditie, smeermiddelen en emissiesystemen, en het kunnen onderbouwen van reparatiekeuzes met meetgegevens worden steeds vaker bepalend voor een duurzame en kosteneffectieve oplossing. Een van de meest duurzame oplossingen is een gereviseerd roetfilter waarbij een nieuw element van OE-kwaliteit in de originele behuizing is geplaatst.

Met medewerking van Bardahl, Büchli, DRiV, Eurol en ITW