CECRA vraagt meer transparantie bij contracten voor distributie
Het gebruik van tussenpersonen is stap in verkeerde richting
De auto-industrie ondergaat momenteel een radicale transformatie, zowel wat de technologie betreft als de (na)verkoop. Fabrikanten willen distributiekosten verminderen, vooral omwille van de Europese eis om te investeren in elektrificatie. Dit blijkt uit de vervanging van initiële distributiecontracten door agentcontracten. De organisatie van deze netwerken is gereguleerd om zo commerciële partners en consumenten te beschermen, maar CECRA stelt dat er momenteel te weinig transparantie is bij het onderhandelen en afsluiten van deze overeenkomsten.
Contracten
Contractonderhandelingen vormen in deze context vaak een poging van fabrikanten om waarde te onttrekken aan zowel de distributeurs als de volledige automotive waardeketen (recyclage, leasing, etc.). Dit terwijl deze fabrikanten momenteel recordwinsten optekenen. De economische dialoog over de toekomst van het distributienetwerk is weinig transparant en leidt bovendien tot de implementatie van nieuwe, eerder onevenwichtige contracten. Bepaalde fabrikanten weigeren dan ook om alle contractuele voorwaarden voor te leggen aan de aandeelhouders. De implicatie is het versluizen van rijkdom, in plaats van deze te delen.
CECRA, de vertegenwoordiger van Europese dealers en herstellers, vraagt dan ook dringend om de vertrouwelijkheidsclausules op te heffen, aangezien ze geen transparante dialoog en evenwichtige onderhandelingen tussen fabrikanten en distributeurs toelaten. De huidige discussies zouden het economische klimaat binnen de sector beschadigen, wat tot een massale destabilisatie zou kunnen leiden. Niet alleen kan rijkdom onttrokken worden aan de lokale ondernemers, maar dit systeem ondermijnt ook innovatie in de dienstensector, wat de concurrentie tussen bedrijven schaadt.
Transparantie
Om deze beschuldigingen te staven, heeft CECRA een enquête georganiseerd via Mobilians, een Frans lid van de organisatie. Onder de bevraagde dealers en van alle merken, stelde 60% van de distributeurs en 70% van de tussenpersonen dat ze niet geïnformeerd worden over de onderhandelde contracten. Respectievelijk 80% en 85% geeft aan nog niet klaar te zijn om de contracten te ondertekenen.
Er is een onderliggende reden voor dit gebrek aan transparantie. Zo werd de Block Exemption Regulation (BER) nr. 1400/2002 van 31 juli 2002, specifiek ontworpen voor de distributie van voertuigen, niet hernieuwd. Deze sector werd ook gevoegd bij de algemene regulering, in 2010 en dan nogmaals in 2022. Dit heeft de wettelijke toestand van de handelssector van voertuigen ernstig verzwakt. Dealers werden tevens meer afhankelijk van fabrikanten door het stijgende belang van investeringen en de restrictie van de commerciële vrijheid van deze dealers. De implementatie van veel fabrikanten van nieuwe, totaal onevenwichtige distributiecontracten gebaseerd op het model van agentschappen is een nieuwe stap in deze richting.
Meer winst, meer problemen
De verandering in het model van deze fabrikanten is erop gericht controle te verkrijgen over de winsten van voertuigen. Dit is gebaseerd op de shift van het economische zwaartepunt van productie naar diensten, in de breedste zin van het woord. Van verkoop tot recyclage, deze fabrikanten ontwikkelen steeds meer een globale strategie om de volledige automotive waardeketen te vangen. Voorts zijn vertegenwoordigers bezorgd over de registratie van gebruikersdata, alsook de aankoop van reserveonderdelen.
Het is dus opletten geblazen, zowel voor distributeurs als fabrikanten. Er zijn namelijk strikte eisen opdat de relatie tussen beide kan gezien worden als een 'agentschap'. Er is geen wettelijk kader voor een 'onecht agentschap': zulke regelingen zijn in feite een aangepaste franchise. Wanneer de fabrikant probeert de prijzen centraal te sturen aan de hand van zo'n 'onecht agentschap' of als retailprijzen de facto worden gefixeerd omdat er geen echte mogelijkheid voor de dealer bestaat om ze te onderhandelen, dan zullen de autoriteiten klaarstaan om zulke regelingen te onderzoeken.
Lokale ondernemingen
Deze modelwijziging is niet bedoeld om meer waarde te genereren, maar om waarde doorgaans geproduceerd door de partners van fabrikanten door te schuiven in handen van deze laatsten. Feit is dat de enorme winsten die fabrikanten de laatste tijd geboekt hebben, gepaard gaan met een significante daling in de omzet en winst van bedrijven voor distributie en reparatie. Er lijkt dan ook een causale band te zijn, gezien de aard van de onderhandelingen en contracten tussen beide partijen.
Hoe het ook zij, deze ontwikkeling zal leiden tot het faillissement van heel wat lokale ondernemingen en sommige fabrikanten hebben al een verkleining van hun netwerk aangekondigd. Het lijkt erop dat kleinere bedrijven in dorpen het eerst en het hardst zullen getroffen worden, terwijl de grotere spelers de nieuwe contracten beter kunnen dragen. Het distributienetwerk wordt op deze manier ernstig ontregeld, vooral daar waar het een groot aandeel in het economische weefsel heeft.
Slechter voor de consument
Veel jobs dreigen zo verloren te gaan, rechtstreeks en onrechtstreeks. In geheel Europe gaat het over zo'n 2,9 miljoen jobs, allemaal lokale functies die niet te verplaatsen zijn. Een ander gevolg zou dus wel eens een slechtere service voor klanten kunnen zijn, vooral in gebieden waar investeringen minder opleveren. Marginale gebieden dreigen zo nog meer geïsoleerd te raken.
De fabrikanten hun controle over de volledige waardeketen en retailprijzen verhindert concurrentie tussen merken en zal uiteindelijk tot prijsinflatie van voertuigen leiden. Keuze voor de consument zal dus verhinderd worden en de vrije vorming van prijzen komt onder druk te staan. Sinds de verandering in contracten zijn de prijzen sterk gestegen – een trend die waarschijnlijk voort zal duren.
Hoewel deze prijsstijging niet alleen aan dergelijke contracten kan toegeschreven worden, lijken ze de situatie alleen maar te verergeren. Ook wat de consumenten betreft, worden de meer marginale gebieden en groepen het hardst getroffen. De moeilijkere toegang tot mobiliteit voor deze mensen kan hen ernstig verzwakken op de arbeidsmarkt. Oude voertuigen blijven gebruiken is ook steeds minder een realistische optie, aangezien lage-emissiezones hen steeds meer de toegang tot de steden ontzeggen.
Legislatief vacuüm
Op Europees vlak is er gewoon geen legislatief kader dat sterk genoeg is om de eerlijkheid van contractuele praktijken tussen fabrikanten en distributeurs te garanderen. Veel landen hebben er dan ook voor gekozen om distributie zelf te reguleren, om zo de economische bijdrage van distributeurs aan de lokale economie te garanderen. Dit is ook het geval in België.
Deze nationale wetgeving verplicht autofabrikanten of -importeurs om investeringen gemaakt door distributeurs te compenseren of om deze laatsten te vergoeden aan het einde van het contract. Daarnaast vereisen deze wetten dat fabrikanten meer verantwoordelijkheid opnemen voor de overeenkomst met de vertegenwoordigers, die als tussenpersoon optreden. Deze kunnen nu nog grote verliezen lijden, zonder dat de fabrikanten hiervoor moeten opdraaien.
Het probleem zit hem echter in de details. Zo zijn de rol van deze tussenpersoon en zijn specifieke functies vrij flexibel gedefinieerd, wat tot verwarrende situaties leidt. Fabrikanten kunnen hier misbruik van maken, door hun verantwoordelijkheid te ontlopen. Ook wat de Belgische wetgeving betreft, is er onduidelijkheid, zeker in combinatie met de Europese wetten.
Toekomst
CECRA roept dan ook op om de rollen en statussen van beide partijen in de agentcontracten duidelijker te definiëren. Uiteraard schetst de organisatie een soort doemscenario met dit relaas, maar het gaat wel om een realistische toekomst indien dergelijke overeenkomsten niet beter gereguleerd worden. Er zijn dan ook al enkele Europese landen waarvoor een vertraging van de implementatie van de nieuwe contracten is aangekondigd.
Uiteindelijk kan een uitgebreide en evenwichtige dialoog de industrie alleen maar ten goede komen, ook al gaat het waarschijnlijk ten koste van de sterke winsten van de fabrikanten. Deze sector is te complex en belangrijk op economisch en sociaal vlak om grotendeels ongereguleerd te laten, overgeleverd aan de willekeur van de sterke spelers. Meer transparantie lijkt hierbij cruciaal te zijn en indien de fabrikanten niets te verbergen hebben, doen ze er goed aan hieraan mee te werken.
