Waals radarbeleid mist duidelijke strategie
Rekenhof formuleert acht aanbevelingen
Het Waals Gewest plaatste tussen 2020 en 2024 in totaal 317 nieuwe radars, maar kan onvoldoende nagaan waar en wanneer die worden gebruikt en of overtredingen daadwerkelijk worden bestraft. Volgens het Rekenhof ontbreken bovendien een operationeel verkeersveiligheidsplan, duidelijke prestatiedoelen en een globale analyse van de zwarte punten op het wegennet. Het formuleert daarom acht aanbevelingen.
Bron: Belga
Het Rekenhof onderzocht het beleid waarmee het Waals Gewest tussen 2019 en 2024 de naleving van de toegelaten maximumsnelheid controleerde. De audit bestreek zowel het strategische en financiële kader van het verkeersveiligheidsbeleid als de operationele uitvoering van de snelheidscontroles.
De controle-instelling erkent dat de uitbreiding van het aantal radars heeft bijgedragen aan een betere verkeersveiligheid. Toch kan het gewest onvoldoende aantonen of de toestellen op de meest geschikte plaatsen en tijdstippen worden gebruikt en of vastgestelde overtredingen daadwerkelijk tot een sanctie leiden.
Geen operationeel verkeersveiligheidsplan
Wallonië onderschrijft de doelstelling om het aantal verkeersdoden tegen 2050 tot nul terug te brengen. Tegen 2030 geldt een tussentijdse doelstelling van maximaal 100 verkeersdoden per jaar. Toch beschikt het gewest volgens het Rekenhof nog altijd niet over een formeel vastgelegd en operationeel strategisch plan dat die ambities vertaalt in concrete doelstellingen, mijlpalen, benodigde middelen en meetbare resultaten.
De maatregelen die de afgelopen jaren werden genomen, steunen volgens de audit voornamelijk op afzonderlijke beslissingen. Sommige breed gedragen maatregelen worden bovendien herhaald zonder dat hun doeltreffendheid vooraf of achteraf voldoende werd aangetoond.
Ook het orgaan dat de uitvoering van de verkeersveiligheidsplannen moet aansturen, heeft die rol nooit volledig opgenomen. Door het ontbreken van prestatie-indicatoren kan het gewest moeilijk beoordelen in welke mate afzonderlijke acties bijdragen aan de vooropgestelde doelstellingen.
Wallonië blijft achter
Hoewel het aantal verkeersslachtoffers in Wallonië op langere termijn daalt, blijven de resultaten minder gunstig dan in de andere Belgische gewesten en verschillende Europese regio's. In 2024 telde Wallonië 56 verkeersdoden per miljoen inwoners, tegenover 37 in Vlaanderen en 9 in Brussel.
In zijn antwoord op de audit wijst de Waalse minister van Mobiliteit erop dat het aantal verkeersdoden sinds 2019 met 33% is gedaald en het aantal zwaargewonden met 17%. Gezien de stijging van het aantal voertuigen per inwoner en het aantal afgelegde kilometers noemt hij dat een betekenisvolle evolutie.
430 miljoen euro aan ontvangsten
De ontvangsten uit verkeersboetes die de federale overheid aan het Waals Gewest doorstortte, zijn tussen 2019 en 2024 verdubbeld. Over de volledige onderzochte periode ging het om bijna 430 miljoen euro.
Het Waals Gewest gebruikte die middelen slechts gedeeltelijk en bestemde maar een deel ervan voor uitgaven rond verkeersveiligheid. De uitgaven van het fonds voor gewestelijke verkeersovertredingen bedroegen tijdens dezelfde periode 59 miljoen euro. Het grootste deel daarvan ging naar de aankoop en het onderhoud van radars.
Volgens het Rekenhof ontbreekt een duidelijke koppeling tussen deze financiële middelen, de strategische verkeersveiligheidsdoelstellingen en de operationele beslissingen. Ook de totale kosten van het radarbeleid werden niet volledig geëvalueerd.
Beperkte greep op gebruik radars
De verdeling van de bevoegdheden bemoeilijkt de aansturing. Het Waals Gewest financiert en installeert de radars, terwijl het effectieve gebruik ervan en de verwerking van de vastgestelde overtredingen voornamelijk onder de verantwoordelijkheid vallen van de lokale politiezones en federale instanties zoals politie, justitie en financiën.
De Waalse overheidsdienst voor mobiliteit en infrastructuur stelt ook verplaatsbare radars ter beschikking van politiezones. Aan die uitlening worden echter geen voorwaarden verbonden over het daadwerkelijke gebruik van het toestel of de plaats waar het wordt ingezet. De politiezones bepalen bovendien zelf de locaties, tijdstippen en operationele instellingen van de controles, in overleg met de parketten.
Daardoor beschikt het gewest slechts in beperkte mate over gegevens over het werkelijke gebruik van de radars, het aantal vastgestelde overtredingen en de verdere afhandeling daarvan. Het weet dus niet altijd wanneer een radar actief is en evenmin of een overtreding uiteindelijk aanleiding geeft tot een sanctie.
317 nieuwe radars in vijf jaar
Tussen 2020 en 2024 installeerde de Waalse overheidsdienst voor mobiliteit en infrastructuur 317 nieuwe vaste radars, roodlichtcamera's en trajectcontroles. Het gewest bepaalde echter niet hoeveel radars idealiter nodig zijn om de doelstelling van nul verkeersdoden tegen 2050 te halen en maakte evenmin een raming van de daarvoor benodigde middelen.
De locaties worden geselecteerd door aanvragen van de politiezones volgens objectieve criteria te rangschikken. Volgens het Rekenhof komen die beslissingen evenwel niet voort uit een overkoepelende analyse van de zwarte punten op het volledige Waalse wegennet.
Wallonië meet bovendien niet hoe het aandeel bestuurders dat de maximumsnelheid naleeft, over het volledige wegennet evolueert. Daardoor blijft het onzeker in welke mate de uitbreiding van het radarnetwerk het rijgedrag structureel verandert en bijdraagt aan de doelstelling voor 2050.
De Waalse overheidsdienst en de bevoegde minister benadrukken in hun reactie dat de locaties van radars wel degelijk op objectieve wijze worden gekozen. Ze wijzen er ook op dat sancties afhangen van beslissingen van politie en justitie en dat de plaatsing van radars bijdraagt aan de naleving van de snelheidsbeperkingen.
Acht aanbevelingen
Het Rekenhof formuleert acht aanbevelingen voor de Waalse minister van Verkeersveiligheid, de Waalse overheidsdienst voor mobiliteit en infrastructuur en het Waalse agentschap voor verkeersveiligheid.
Het gewest moet onder meer een strategisch en operationeel plan opstellen, de gemaakte beleidskeuzes transparanter maken en de uitgaven duidelijker koppelen aan de verkeersveiligheidsdoelstellingen. Ook de rol van de betrokken organisaties moet beter worden afgebakend.
Daarnaast beveelt het Rekenhof aan om de keuze van radarplaatsen verder te verbeteren via een globale analyse van de zwarte punten. De terbeschikkingstelling van verplaatsbare radars zou aan minimale gebruiksvoorwaarden moeten worden gekoppeld. Het gewest moet ook de invloed van snelheidscontroles op het gedrag van bestuurders laten evalueren.
Ten slotte vraagt het Rekenhof om een interministerieel comité voor Mobiliteit, Justitie, Politie en Financiën bijeen te roepen. Een samenwerkingsakkoord moet het Waals Gewest toegang geven tot de gegevens die nodig zijn om zijn verkeersveiligheidsbeleid aan te sturen en meer transparantie brengen in de financiële stromen rond gewestelijke verkeersovertredingen.